ZAMEK BUDATIN

  • Zamek został wybudowany w XIII wieku i służył do ochrony szlaków wiodących wzdłuż rzek Wag i Kysuca.
  • Najstarszą częścią zamku jest wieża w kształcie cylindra, która pierwotnie była otoczona niskim murem obwodowym i fosą, przez którą prawdopodobnie był przerzucony most zwodzony.
  • W przebiegu kilku stuleci zamek był wielokrotnie przebudowany w stylu renesansowym, barokowym i klasycystycznym.
  • Zamek zmieniał kilkakrotnie swoich właścicieli, np. Mateusza Czaka Trenczyńskiego, rody Sunneghy i Csáky.
  • Ostatnim właścicielem zamku był hrabia Gejza Czak, do którego należał aż do końca II wojny światowej, kiedy zamek został całkowicie obrabowany. Wielu mieszkańców Żyliny i okolicy pamięta hrabiego jako wysokiego, eleganckiego i przyjacielskiego człowieka.
  • Wiedzieliście, że ….. w wieży Zamku Budatin została zamurowana Katarzyna Sunneghy? Dał ją zamurować jej ojciec, ponieważ nie chciała wyjść za mąż za Jana Jakušiča, narzeczonego, którego jej wybrał ojciec. Katarzyna kochała rycerza Fraňa Forgáča. Fraňo wyswobodził Katarzynę z więzienia. Kiedy jednak Jakušič dowiedział się o tym, wyzwał Fraňa na pojedynek. Podczas pojedynku zabił go i Katarzynie nie zostało nic innego, niż wyjść za mąż za Jakušiča.

STAŁA WYSTAWA

Druciarstwo

Wystawa druciarstwa w areale Zamku Budatin jest jedyną specjalistyczną wystawą w swoim rodzaju na świecie. Druciarstwo to słowacki unikat. Powstało na początku XVIII wieku, jako dodatkowy sposób zarobku w biednych, górskich regionach  północno zachodniej Słowacji, w okolicy Żyliny, Bytčy i w regionie Kysuce. Podczas XIX wieku początkowo wędrowne rzemiosło straciło swój lokalny charakter, a słowaccy druciarze rozprzestrzenili się na całym świecie. Ponieważ oferowali wyjątkowy produkt, za granicą znaleźli warunki odpowiednie dla prowadzenia biznesu i zaczęli zakładać warsztaty. Mieli warsztaty rzemieślnicze i manufaktury prawie w całej Europie, Północnej Afryce, Ameryce Północnej i Południowej, ale także w Rosji, Chinach i Indii. Niektórzy druciarze, dzięki swoim zdolnościom, stali się milionerami. Rozkwit gospodarczy tego rzemiosła przerwała I wojna światowa a w połowie XX wieku prawie całkowicie zanikło. Wystawa na zamku Budatin przybliża historię druciarstwa i kultury materialnej tego unikatowego słowackiego rzemiosła.

KAPLICA

  • Kaplicę zamkową dał w 1745 roku wybudować Antoni Sunneghy z rodu Sonneghy, który w tym okresie był właścicielem Zamku Budatin. Była poświęcona Niepokalanemu Poczęciu Najświętszej Maryi Panny.
  • Kaplica była używana do końca II wojny światowej. Kolejne 60 lat XX wieku, aż do roku 2003 służyła na potrzeby Archiwum Powiatowego.
  • Najcenniejszym zabytkiem artystycznym i historycznym w zrekonstruowanej kaplicy jest iluzoryczna architektura ołtarzowa, w której jest umieszczony obraz ołtarzowy  Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny autorstwa wybitnego malarza wiedeńskiego K. J. Aigena.
  • Aktualnie wnętrza kaplicy wykorzystywane są do organizowania cywilnych obrzędów ślubnych.
  • Wiedzieliście, że … w przeszłości w kaplicy nie było żadnego dzwonu? Dla potrzeb kaplicy rozbrzmiewały dzwony na wieży zamkowej. Teraźniejszy dzwon dzwoni z okazji ważnych uroczystości i przedsięwzięć organizowanych przez Muzeum Poważskie w Żylinie.

PARK

  • Zabytkowy park przy Zamku Budatin zajmuje powierzchnię 4,7 ha i należy do najrozleglejszych i najpiękniejszych parków w Żylinie.
  • Jego początki sięgają do około 2. Połowy XVIII wieku. W latach 2009 – 2010 przeszedł zasadniczą rewitalizacją.
  • W parku przeważają krajowe drzewa, głównie lipy szerokolistne, wiązy górskie, jesiony wyniosłe. Można tu znaleźć kilka zagranicznych gatunków drzew jak na przykład dąb czerwony, miłorząb dwuklapowy.
  • Najstarsze drzewa mają około 300 lat. Najwyższe drzewa osiągają wysokość nawet 30 metrów.
  • Wiedzieliście, że …. W parku znajduje się platan klinolisty, który w 2016 roku został ogłoszony za Słowackie Drzewo Roku? Ma ponad 270 lat, wysokość 27 m i obwód pnia 603 cm. W bezpośredniej bliskości zdrowego drzewa znajduje się mniejszy spróchniały platan.

SPECJALISTYCZNA BIBLIOTEKA

  • Specjalistyczna, naukowa, fachowa biblioteka z bogatym księgozbiorem jest częścią Muzeum Poważskiego w Żylinie już od 1953 roku.
  • W księgozbiorze biblioteki znajduje się ponad 12 000 wolumenów, z czego 488 starodruków do 1918 roku.
  • Księgozbiór składa się z literatury popularnonaukowej i krajoznawczej z dużą ilością antologii, periodykami z zakresu historii, archeologii, geologii, botaniki, zoologii, transportu i etnologii krajowej i zagranicznej.

 

ZAMEK STREČNO

Średniowieczny zamek został wzniesiony w pierwszej połowie XIV wieku jako obiekt ochronny przy brodzie przez rzekę Wag, gdzie pobierano myto.

  • Początkowo składał się z wieży zamkowej i małej przestrzeni otoczonej murami. Przeszedł licznymi przebudowami, podczas których zostały dobudowane kolejne budynku, pałace i mury.
  • Był zamkiem królewskim a później majątkiem szlachty. Zmienił wielu właścicieli, np. rody Pongrác, Pavol Kiniži, ród Kostka, Derssfy, Wesselényi
  • Najbardziej znanymi właścicielami zamku byli Franciszek Wesselényi, późniejszy palatyn węgierski oraz jego bogobojna i dobra małżonka Zofia Bosniakowa.
  • Pod koniec XVII wieku na rozkaz cesarza Leopolda I. zamek został zburzony. Prace rozbiórkowe najbardziej dotknęły się murów obronnych i dachów pałaców, studnia zamkowa i cysterna zostały zasypane.
  • Po skomplikowanej odbudowie w 1955 Muzeum Poważskie w Żylinie udostępniło dla ogółu ten Narodowy zabytek kultury – Zamek Strečno.
  • Wiedzieliście, że… w 1644 roku w krypcie kaplicy zamkowej odkryto prawie nie naruszone ciało Zofii Bosniakowej, chociaż od jej śmierci upłynęło 45 lat? To odkrycie utwierdziło miejscowych mieszkańców w tym, co już długi czas myśleli o niej-że jest świętą. O Zofii istnieje wiele legend. Powiada się, że piekła za darmo i rozdawała ubogim małe chlebki, które do dzisiaj ludzie nazywają bosniakami. W okolicy Żyliny i  Strečna bosniaki są pieczone do dziś.

 

STAŁE WYSTAWY

Zofia Bosniakowa

Wystawa w kaplicy zamkowej, poświęcona najbardziej znanej mieszkance Zamku Strečno. Częścią wystawy są kopie pism i artefakty związane z jej życiem oraz otwarta krypta z figurą Zofii.

Odkryta przeszłość

Wystawa przedstawia prehistorię i historię Zamku Strečno oraz okolicznego regionu. Składa się z części archeologicznej, części historycznej i kuchni zamkowej.

ŚREDNIOWIECZNA WIOSKA PASEKA

  • Średniowieczna wioska Paseka powstała na podzamczu Zamku w 2013 roku.
  • Autentyczna wioska została wybudowana na wzór historycznych, średniowiecznych budowli, a podczas budowy zastosowano tradycyjne materiały – drzewo i trzcinę.
  • Wieś składa się z pięciu małych, w pełni wyposażonych domków z dachami z trzciny – domu rybaka, piekarza, znachorki, schroniska dla wędrowców i domku z Informacją.
  • Częścią wioski jest czynna dzwonnica i źródło z wodą pitną.
  • W bezpośredniej bliskości wioski znajduje się strefa wypoczynkowa z ogniskiem i grillem oraz mały amfiteatr, który służy do prezentacji rzemiosł i występów artystycznych.
  • Częścią areału pod Zamkiem Strečno jest także drewniany plac zabaw dla dzieci z motywami architektury zamkowej.
  • Wiedzieliście, że…. w średniowieczu ludzie wierzyli, że za pomocą dzwonów można rozpędzić burze lub odpędzić złe duchy? Dzwoniące dzwony służyły jako środek porozumiewania się, za ich dzwonienia zwoływano spotkania lub zawiadamiało się o grożącym niebezpieczeństwie, np. o pożarze.

 

 

JANOSIK I TERCHOVÁ

 

  • Wystawa Janosik i Terchová znajduje się w samym centrum wsi Terchová.  Daje pełne wyobrażenie o rodzimym bohaterze ludowym – Jurajowi Janosikowi i o samej wsi.
  • Jest podzielona na kilka części tematycznych, które przybliżają historię i etnografię wsi oraz życie i okres zbójecki Juraja Janosika. Jej większa część jest poświęcona odzwierciedleniu tematów związanych z postacią Janosika w wielu obszarach kultury (w sztuce artystycznej, filmie, literaturze, folklorze).
  • Na wystawie dominuje ponadgabarytowy obraz olejny autorstwa Ľudovíta Fullu, który przedstawia Janosika na koniu, jako nieśmiertelnego bohatera walczącego za sprawiedliwość dla zwykłego ludu.
  • Oprócz obrazu można tu znaleźć liczne drewniane rzeźby, malowaną ręcznie ceramikę, miedziane płaskorzeźby i malowidła na szkle.
  • Historię i kulturę ludową wsi przybliżają fotokopie starych pism, wiele zdjęć i eksponatów związanych z szałaśnictwem, rolnictwem , tradycyjnym stylem życia lub muzyką terchowską.
  • Wystawę dopełnia krótki film dokumentalny o życiu Juraja Janosika.
  • Wiedzieliście, że …. Juraj Janosik był zbójnikiem tylko niecałe dwa lata? Jego chrztem zbójeckim był napad na bogatych żydowskich kupców we wrześniu 1711. 17. marca 1713 został osądzony w Liptowskim Mikulaszu i następnie uśmiercony przez powieszenie na haku. Miał wtedy tylko 25 lat.

 

 

PAŁAC ŚLUBNY W BYTČY

  • Pałac Ślubny w Bytčy należy do najważniejszych zabytków renesansu nie tylko na Słowacji, ale także w Europie Środkowej.
  • Pałac jest unikatowym budynkiem, ponieważ tak wielkie pomieszczenia nie znajdowały się wtedy na terenie Słowacji.
  • W 1601 roku wybudował go w pobliżu pałacyku bytčiańskiego Jerzy Turzo. Miał służyć na gościny weselne jego córek. Wesela nie były jedynym celem wykorzystania pałacu i już od pierwszej połowie XVII wieku służył jako magazyn soli, zbóż i innych upraw.
  • Kolejnymi właścicielami pałacu była rodzina Esterházy, która w połowie XIX wieku sprzedała go fabrykantowi Leopoldovi Popperovi.
  • Pałac został uszkodzony przez liczne pożary.
  • W 1970 roku został ogłoszony za Narodowy zabytek kultury i przeszedł licznymi przebudowami.
  • Aktualnie w odnowionych pomieszczeniach pałacu znajduje się stała wystawa o palatynowi Jerzym Thurzo. Muzeum Poważskie co roku organizuje w pałacu wiele wystaw i przedsięwzięć
  • Wiedzieliście, że… w pomieszczeniu ślubnym było wgłębienie- nisza z łożem? W nim młodzi małżonkowie spędzali noc poślubną podczas wesela a goście mogli w ten sposób sprawdzić, czy małżeństwo zostało skonsumowane. Wgłębienie na łoże zachowało się do dzisiaj.

 

STAŁA WYSTAWA

PALATYN WĘGIERSKI JERZY TURZO – CZŁOWIEK RENESANSU

Stała wystawa jest poświęcona życiu palatyna Jerzego Thurzo , wyjątkowej osobistości historycznej. Przybliża go jako człowieka, który w tym czasie w wybitny sposób wpisał się do życia politycznego, kulturowego i religijnego Węgier.

 

 

OBIEKTY ARCHITEKTURY LUDOWEJ ČIČMANY

  • Čičmany są znane głównie z unikatowych malowanych domów drewnianych, które nie występują nigdzie indziej w słowackim budownictwie ludowym.
  • Pierwsza wzmianka historyczna o wsi pochodzi z 2. połowy XIII wieku. W latach 1907 i 1921 wieś stała się ofiarą dwóch wielkich pożarów. Nowo wybudowane domy wzniesiono na wzór oryginalnych domów.
  • Zachowany zespół domów drewnianych na dolnym końcu wsi został w 1977 roku ogłoszony za Rezerwat Zabytków.
  • Dom Radena – ostatni zachowany dom piętrowy we wsi. Rzadko występujące domy piętrowe wykorzystywały wielkie rodziny, które czasami miały nawet 30 członków.
  • Dom nr.. 42 – wybudowany w 1913 roku, jako dom dla czterech rodzin , w przedniej izbie mieszkały dwie rodziny a w tylnej izbie dwie rodziny, które wspólnie korzystały z pieca i stołu. Takie rozwiązanie było bardzo popularne w przeszłości w Čičmanoch i było związane głównie ze słabą sytuacją gospodarczą rodzin.
  • Wiedzieliście, że… ornamentyka ścian domów drewnianych rozwinęła się z pierwotnie ochronnej funkcji malunków? Ornamenty posiadają motywy zainspirowane lokalnym haftem čičmańskim.

 

STAŁE WYSTAWY

Čičmany, Čičmany, uboga wieś

Wystawa w Domu Radena przedstawia wszystkie etapy życia, codzienne zajęcia robocze, zatrudnienie, zarobek, architekturę ludową oraz ubrania i tekstylia.

 

STYL WSPÓLNEGO MIESZKANIA WIELORODZINNEGO

Wystawa w Domu nr.42 przedstawia sposób wspólnego mieszkania wielorodzinnego, który był charakterystyczny dla Čičman na początku XX wieku. Nowoczesna wystawa jest utworzona w formie dioramy – kiedy odwiedzający wejdzie do obiektu, to ma wrażenie jakby życia w domu się zatrzymało. –

 

 

MUZEUM TRANSPORTU RAJECKÉ TEPLICE

  • Najmłodsza wystawa Muzeum Poważskiego w Żylinie, udostępniona publiczności w 2014 w pomieszczeniach stacji kolejowej w Rajeckich Teplicach.
  • Wystawa jest poświęcona historii transportu od prehistorii do teraźniejszości. Zapoznaje zwiedzających z pierwszymi drogami, flisactwem, budową kolei, pierwszymi samochodami i transportem publicznym.
  • Wyjątkową częścią wystawy jest funkcjonujący model wyobrażający trakcję kolejową w 20 latach XX wieku.
  • Ciekawą część wystawy tworzy dioramiczne wyobrażenie zabytkowego dworca kolejowego, gdzie można zobaczyć stylowo urządzone biura z urządzeniami sygnalizacyjnymi, oznajmującymi, sprzęt ochronny i różne pomoce.
  • Na wystawie umieszczone są eksponaty starych rowerów, modele kolei, drezyna, kilka czechosłowackich i zagranicznych motocykli.
  • Wiedzieliście, że…Żylina była od zarania dziejów ważnym węzłem drogowym i kolejowym? W okresie średniowiecza i w okresie nowożytności prowadził tędy najważniejszy szlak ze Śląska na Czadcę i Jabłonków, wodny Szlak Poważski po rzece Wag, po której przewożono drzewo i surowce w kierunku Dunaju. Po wybudowaniu Kolei Koszycko-Bogumińskiej , Poważskiej i lokalnej kolei Żylina– Rajec stała się ważnym węzłem transportowym. Ponieważ w mieście nie znaleziono odpowiednich pomieszczeń, wykorzystano na cele muzealne pomieszczenia stacji kolejowej w pobliskich Rajeckich